Ketonen

Wonderbrandstof of Hype?

– Tekst: Sportdiëtiste Vera Wisse –
Ineens waren ze daar: Ketonen. Niemand had er ooit van gehoord, niemand wist wat het waren en toch was iedereen er van overtuigd: ze hadden Chris Froome aan de Tour de France-winst geholpen.

Wat zijn ketonen?
Ketonen zijn een ‘back-up brandstof’. Onder normale omstandigheden produceert het lichaam nauwelijks ketonen. Indien de brandstofbronnen– en met name de ‘snelle’ brandstofbron glucose – in het lichaam dalen door bijvoorbeeld intensief sporten, vasten of een extreem koolhydraatbeperkte voeding neemt de productie van ketonen toe. Ketonen worden aangemaakt in de lever vanuit het menselijk vetweefsel en kan in zulke extreme situaties dienen als brandstof voor de spieren maar voornamelijk voor de hersenen. De hersencellen kunnen als weinigen in het lichaam alleen functioneren op glucose (koolhydraten) en kunnen zelf geen vetten gebruiken als brandstof. De ketonen zijn in het geval van extreme situaties van levensbelang. Spiercellen kunnen bijvoorbeeld wel vetten gebruiken als brandstofbron.

Waarom zijn ketonen interessant?
Puur fysiologisch gezien zijn ketonen reuze interessant. Afhankelijk van het type ketonlichaam dat wordt geproduceerd leveren ketonen tussen de 8 en 18% méér energie (ATP) op dan glucose. Voorwaarde is wel dat het lichaam beschikt over voldoende zuurstof. Zonder zuurstof kunnen ketonen niet worden omgezet in ATP. Dat in tegenstelling tot glucose wat wel zonder zuurstof kan worden omgezet in energie. Voor kortdurende inspanningen zoals roeien heeft suppletie van ketonen sowieso geen zin.

Suppletie van ketonen
Ketonen kunnen gesuppleerd worden in de vorm van een infuus (verboden voor sporters) of in de vorm van supplementen. Men zou dus de hoeveelheid ketonen in het lichaam kunnen verhogen zonder dat er een tekort is aan brandstof in de vorm van vetten en koolhydraten. Het zou tijdens de inspanning de glycogeenvoorraden (koolhydraatvoorraden) in de lever en in de spieren kunnen sparten. Het onderzoek naar de suppletie van ketonen en een verbetering in de sportprestatie is echter nihil. Er is welgeteld één onderzoek dat aantoont dat het menselijk lichaam in staat is om ketonen vanuit supplementen daadwerkelijk te gebruiken uit brandstof. Niet raar is dat dit onderzoek in samenwerking was met het bedrijf T-Delta-S, die ook de sportdrank Delta-G heeft ontwikkeld en waarvan wordt aangenomen dat de Sky-ploeg van Chris Froome deze al enkele jaren gebruikt.

Ketonen en de prestatie
Tot op heden ontbreekt elk onderzoek dat de suppletie van ketonen linkt aan een toegenomen prestatievermogen. Dat is wellicht de reden dat ketonen ook niet op de WADA dopinglijst staan en waarschijnlijk ook de reden dat het onderzoeksbedrijf T-Delta-S niet met nieuwe onderzoeken is gekomen. Ook is het speculeren over de negatieve effecten op de gezondheid. Vanwege het gebrek aan onderzoeken in het algemeen is er ook maar één onderzoek die een negatief effect laat zien na suppletie met ketonen, namelijk acute buikklachten.

Ketonen als natuurlijke brandstof
Er is wat meer onderzoek gedaan naar het presteren met minimaal beschikbare snelle brandstofbronnen (glucose, glycogeen) zoals nuchter trainen of een dieet zeer laag in koolhydraten. Ook hier is de toegenomen productie van ketonen niet gelinkt aan een toegenomen prestatievermogen. Wel is te zien dat het lichaam zich aanpast door relatief meer vetten te gebruiken als brandstof en minder afhankelijk is van koolhydraten. Echter, koolhydraten blijven de limiterende factor voor een top(duur)prestatie. De vetverbrandingscapaciteit trainen is zinvol; in wedstrijdsituaties bepaald de koolhydraatvoorziening – en dus niet de vetverbrandingscapaciteit of de aanwezigheid van ketonen – de prestatie.

Praktische implicaties
Vooralsnog is het niet aan te raden om ketonen te suppleren. Ketonen zijn trouwens ook niet bepaald smaakvol. De bittere smaak maakt het onmogelijk deze zuiver in te nemen. Ook NOC*NSF raadt in haar recent uitgebrachte fact-sheet het suppleren van ketonen niet aan.