Overgevoelige Sporters

Allergieën en het immuunsysteem.
Lopen sporters meer risico op het ontwikkelen van een voedselovergevoeligheid?

Tekst: Vera Wisse

De laatste jaren is het aantal mensen met een voedselovergevoeligheid toegenomen. Naar schatting zal over 10 jaar ca. 50 procent van de mensen te maken hebben met een vorm van voedselovergevoeligheid. Omdat sport een vorm van ‘stress’ is en dat stress zowel het aangeboren als het verworven immuunsysteem onderdrukt, is het interessant om te onderzoeken of atleten een hoger risico lopen op het ontwikkelen van een voedselovergevoeligheid.

Voedselovergevoeligheid
Voedselovergevoeligheid is een verzamelnaam voor alle mogelijke intoleranties voor voeding. In hoofdlijnen valt het onder te delen in voedselallergie en voedselovergevoeligheden. Over het algemeen kan gezegd worden: bij een allergische reactie is het immuunsysteem betrokken en de reactie kan zich uitspreiden over het hele lichaam. Bij een voedselovergevoeligheid is het immuunsysteem niet direct betrokken en de reactie beperkt zich tot één orgaansysteem (bijv. de huid).

Voedselallergie
Bij een voedselallergie is het immuunsysteem betrokken en zo kan het gebeuren dat het lichaam een eiwit in de voeding aanvalt alsof het een ziekteverwekker is. Een voorbeeld is een allergie voor kippenei: het immuunsysteem heeft bij iemand eenmalig een ‘foutje’ gemaakt door kippenei-eiwit te markeren als ‘gevaarlijk’. Elk volgend moment dat die persoon een eitje eet valt het immuunsysteem massaal aan. Een allergische reactie is geboren. Los van het feit dat dit tot hele vervelende klachten kan leiden (zwellingen, huiduitslag, darmklachten, ademhalingsproblemen) is het op de lange termijn schadelijk. Immers, als het immuunsysteem continue bezig is om die eieren ‘onschadelijk’ te maken, heeft het geen tijd om dat griepvirus te bestrijden.

Voedselintolerantie
De oorzaken van intoleranties zijn divers. Grofweg zijn er 5 verschillende vormen te onderscheiden, al is er soms wat overlap:
• Enzymatisch. Het lichaam heeft onvoldoende capaciteit om een stof af te breken. Hierdoor blijven onafgebroken stukken in de darm ‘rondzweven’ wat klachten veroorzaakt. De meest bekende is lactose-intolerantie.
• Farmacologisch. Bepaalde stoffen (cafeïne, amines vanuit alcohol, medicatie) worden niet goed verdragen.
• Toxisch. Bepaalde stoffen in de voeding zijn toxisch. Een voorbeeld zijn de stoffen in bonen en erwten. Deze stoffen verdwijnen overigens bij voldoende koken.
• Histamine. Bepaalde stoffen bevatten van nature histamine, zoals vis maar ook sommige fruitsoorten. Histamine is een stof die het immuunsysteem afscheid als er schadelijke stoffen binnen komen. Er zijn mensen die ook op histamine uit de voeding reageren.
• Gastro-intestinale reacties (reacties in het maag-darmkanaal). Voedingsmiddelen die niet goed kunnen worden opgenomen in iemand zijn darm kunnen leiden tot darmklachten. Te denken valt aan bepaalde slecht afbreekbare koolhydraten zoals polyolen (o.a. sorbitol wat te vinden is in kauwgum en fruit).

Voedselovergevoeligheid bij sporters
Lopen sporters nu een groter risico op het ontwikkelen van voedselovergevoeligheid? Hoewel harde cijfers ontbreken kan gezegd worden: jazeker. Maar als kanttekening: dit hangt met name samen met de duur en de intensiteit. Hoe langer en intensiever de trainingen, hoe meer het immuunsysteem onderdrukt wordt. De darmen vormen een belangrijke schakel in het immuunsysteem. Tijdens het sporten wordt zowel de darmfunctie minder als ook het immuunsysteem onderdrukt. Bij atleten zie je daarom met name dat gastro-intestinale reacties als enzymatische reacties relatief vaak voorkomen. Over het algemeen zijn deze tijdelijk van aard: bij het vermijden van specifieke voedingsmiddelen gedurende 4-6 weken en een geleidelijke introductie daarna kan het probleem opgelost worden. Er zijn geen aanwijzingen dat allergieën vaker voorkomen onder sporters.

Tot slot
Het is aantoonbaar dat ook bij milde symptomen van een voedselintolerantie de prestatie daalt. Mocht je twijfelen of je een voedselintolerantie heb: raadpleeg een specialist.

Vera Wisse is een sportdiëtist met haar roots in Zeeland. Momenteel geeft zij les binnen het hoger onderwijs. Voor voedingsadviezen maakt zij graag tijd vrij.